Si precipituan ngjarjet nga janari i vitit 1968 deri në 21 gusht, që ndodhi pushtimi i Çekosllavakisë?

Publikohen disa dokumente arkivore të nxjerra nga Arkivi Qëndror i Shtetit në Tiranë (fondi i ish-Komitetit Qëndror të PPSH-së), ku ndodhet edhe ditari i Enver Hoxhës, i cili ka mbajtur shënime dhe ka bërë analiza për ngjarjet e zhvilluara në Çekosllavaki nga janari i vitit 1968 e deri në datën 21 gusht të atij viti, ku trupat sovjetike së bashkë me ato të katër vëndeve të tjera të Traktatit të Varshavës, (Gjermania Lindore, Polonia, Hungaria dhe Bullgaria), kryen agresionin ushtarak, duke pushtuar Çekosllovakinë. Të gjitha shënimet e panjohura të udhëheqësit të Shqipërisë komuniste lidhur me ngjarjet në Çekosllovaki, nga qëndrimi i shteteve të tjera të Europës Lindore, pjesë të “Traktatit të Varshavës”, ndaj atij agresioni, akuzat ndaj Çausheskut, Josif Broz Titos, etj., komentet dhe akuzat ndaj SHBA-së, shkrimet e Enverit në gazetën “Zëri i Popullit” për të gjitha ato ngjarje, e deri te porositë që ai i dha Haxhi Lleshit për homologun e tij bullgar!

“Revizionistët sovjetikë, polakë, gjermanë, hungarezë dhe bullgarë, hynë nga të katër anët e kufijve të Çekosllovakisë dhe, për tërë natën, deri në mëngjes, pushtuan Pragën, kapën radion, rrethuan godinën e qeverisë, të Komitetit Qendror, të Parlamentit, të presidentit dhe nuk u dëgjua asnjë pushkë. Jo vetëm kaq, po krerët revizionistë çekosllovakë dhanë urdhër që ushtri e popull “të rrinë urtë dhe qetë”, sipas “traditës së karakterit të tyre”. Sa për ndihmën e Rumanisë, në bazë të traktatit, nuk është nevoja të zgjatemi: Revizionistët rumunë e kanë bërë në brekë dhe shpejt do të qelbet dynjaja. Natyrisht jemi akoma në momentet e para dhe patjetër ngjarjet do të zhvillohen. Revizionistët sovjetikë bënë një akt të dëshpëruar, vdekjeprurës për ta. Ata u diskredituan nga të katër anët, edhe te miqtë e tyre revizionistë, pse shumica e tyre nuk janë dakord me këtë akt brutal me pasoja të rënda për ta. Por revizionistët sovjetikë këtë veprim të dëshpëruar nuk e bënë nga malli, por nga halli, u erdhi thika në grykë. Sigurisht në gjirin e udhëheqjes revizioniste sovjetike, do të ketë ndryshime, do të ketë kurbanë. Kush janë ata? Do të shohim. Kush do të mbetet? Ushtarakët duhet të kenë gisht në këto ngjarje dhe ka mbisunduar pikëpamja e tyre. I tërë ky zhvillim do të acarojë gjendjen ndërkombëtare dhe ka mundësi që të alarmohet opinioni revizionisto-kapitalist. Do të thellohen kontradiktat, do të turbullohen ujërat në kënetën e qelbur të bashkekzistencës paqësore dhe aleanca ruso-amerikane në mos të çara, do të pësojë të gërvishtura serioze. Opinioni botëror, frika, dyshimet do të luajnë rolin e tyre. Revizionistët nga janë e nga s’janë, do të bëhen fërtele me njëri-tjetrin, lesh e li, më keq se ç’janë bërë”. Kështu shkruante në mes të tjerash në ditarin e tij të datës 21 gusht 1968, udhëheqësi komunist shqiptar Enver Hoxha, lidhur me ngjarjen e ndodhur në mëngjezin e asaj dite, kur Bashkimit Sovjetik nën drejtimin e Leonid Brezhnjevit, së bashku me forcat ushtarake të katër vëndeve të tjera të “Traktatit të Varshavës”, (Gjermania Lindore, Polonia, Bullgaria dhe Hungaria), kreu agresionin ushtarak ndaj Çekosllavakisë, duke futur tanket deri në qendër të Pragës. Kjo ngjarje, u konsiderua dhe ishte më e rënda në të gjithë Europën Lindore, pas asaj të ndodhur në Hungari në vitin 1956, ku po trupat sovjetike, ndërhynë për të shuar atë që ata e etiketuan si “Kundërrevolucioni hungarez”. Siç do të shohim edhe nga ditari i Enver Hoxhës, pushtimi i Çekosllovakisë nga trupat ruse dhe aleatët e saj të “Traktatit të Varshavës”, nuk mund të mos alarmonte edhe regjimin komunist të Shqipërisë, pasi Tirana zyrtare i trembej një “efekti domino”, siç kishte ndodhur jo rrallë në histori me ngjarje të tilla. Por frika dhe paniku që përshiu Enver Hoxhën dhe të gjithë udhëheqjen e lartë komuniste të Tiranës në atë kohë, nga një pushtim i mundshëm i Shqipërisë nga Bashkimi Sovjetik dhe vëndet e tjera të “Traktatit të Varshëvës”, duket se fare pak, apo aspak nuk ka zënë vënd në ditarin e Enverit?! Pasi në atë kohë regjimi komunist u vu në një alarm të madh, duke filluar që nga Ushtria që kaloi në “gatishëmri nr.1”, (si në gjëndje lufte), por u mobilizuan edhe forcat vullnetare e rezerviste, të cilat morrën pjesë në stërvitje të madha që filluan asokohe nga njësitë më të mëdha të ushtrisë shqiptare, siç ishin Korpuset. Po kështu edhe popullsia civile të fshatrave dhe qyteteve, i’u nështrua alarmeve ajrore apo toksore (duke dhënë sinjal me sirena apo çanga), duke i futur ata në strehime nëntoksore (tunelet) që ndodheshin brenda, apo në periferi të qyteteve. Por e gjitha kjo, ishte vetëm ana e dukshme dhe fare normale për një vënd si Shqipëria komuniste e asaj kohe, pasi në të njëjtën situatë u ndodhen dhe vepruan pak a shumë dhe vëndet fqinje, si Jugosllavia etj. Ndërsa ajo që njihet pak, është frika që pushtoi Enver Hoxhën dhe regjimin komunist, nga një lëvizje që mund të ndodhte nga brenda vëndit. Kjo gjë vihet re dhe konfirmohet veç të tjerash edhe nga një numër i madh dokumentash arkivore, (fondi i ish-Komitetit Qëndror të PPSH-së), ku Ministria e Punëve të Brendëshme dhe Sigurimi i Shtetit, informojnë Komitetin Qëndror të PPSH-së dhe udhëheqësit kryesor të saj, Enver Hoxhën, Hysni Kapon, Ramiz Alinë, Mehmet Shehun etj., me raporte, relacione, informacione etj., ku tema kryesore është: “Mbi situatën dhe gjëndjen në vënd pas ngjarjeve të Çekosllovakisë”. Në të gjitha ato dokumente që mbajën siglën “Tepër sekret”, i bëhet me ditur udhëheqjes së lartë, se: “njerzit dhe kryesisht elementi reaksionar, është gjallëruar pas ngjarjeve të Çekosllovakisë dhe….”. Kjo gjë bëri që Enver Hoxha dhe regjimi komunist nga njëra anë të “shtërngonte rradhët” dhe “të rriste vigjëlencën”, gjë e cila konsistoi në arrestime, burgosje e internime në masë në të gjitha rrethet e vëndit, dhe po kështu nga ana tjetër, “të lëshonte pak pe”, në atë që tashmë njihet si “peridha e liberalizmit”, e cila nuk ishte jetëgjatë dhe do të “lulëzonte” deri aty nga fillimi i vitit 1973, kur Enver Hoxha filloi goditjen ndaj Festivalit të 11 të Këngës në Radio-Televizion dhe “Grupit liberal në Art e Kulturë”, me në krye Fadil Paçramin e Todi Lubonjën.


Si precipituan ngjarjet nga janari i vitit 1968 deri në 21 gusht, që ndodhi pushtimi i Çekosllavakisë?

Por para se të publikojmë ato që udhëheqësi komunist i Shqipërisë shkruante në ditarin e tij lidhur me ngjarjet e Çekosllavakisë që ishte dhe lajm i parë i të gjithë agjensive botërore të shtypit, vlen të bëjmë një retrospektivë, për të parë se si rrodhën dhe percipituan ngjarjet nga janari i viti 1968 e deri në 21 gusht, kur tanket sovjetike pushtuan Pragën.

Më 5 janar të vitit 1968, Aleksander Dubçek, numri dy Partisë Komuniste të Çekosllavakisë, i cili konsiderohej si komunist liberal, zëvendësoi Antonin Novotny, që deri në atë kohë ishte në krye të partisë dhe shpall qëllimin e tij për të vazhduar përpara me reforma të gjera. Ndërkohë, Novotny u kritikua nga liberalët e partisë dhe intelektualët e njohur çekosllavak, për performancën e dobët ekonomike të qeverisë së tij dhe paragjykimet e tij anti-Sllovake. Ndryshe nga ai, Dubçek shikohej si “kandidati i përsosur i kompromisit”, i pranueshëm si për anëtarët e partisë konservator, ashtu edhe për krahun reformator.Pas kësaj “rrokate”, udhëheqja e Partisë Komuniste e Çekosllavakisë, me në krye Dubçekun, aprovoi zgjerimin e programit të reformës ekonomike të filluar në vitin 1967. Ndërkohë, gazetarët, studentët dhe shkrimtarët, bënin thirrje për shfuqizimin e ligjit të censurës së shtypit të vitit 1966.

Ndërkohë nga fillimi i muajit mars, tubimet publike të mbajtura në Pragë dhe qytete dhe qytete të tjera në mbështetje të politikave të reformave liberale, shprehin kritikë në rritje ndaj presidencës së Novotny dhe nisur nga kjo situatë, më 22 mars, Novotny detyrohet dhe jep dorëheqjen nga edhe nga president i federatës çekosllovake, pasi u përball me presionin e liberalëve të partisë.

Një javë më vonë, më 30 mars, gjenerali Ludvik Svoboda, zgjidhet president i Çekosllovakisë. Svoboda ishte konsideruar si një “Hero i luftës” dhe ai kishte shërbyer edhe në legjionin çekosllovak, në fillimin e Luftës Civile Ruse, në vitin 1918.

Më 5 prill, publikohet “Programi i Veprimit i Partisë Komuniste”, pjesë e përpjekjes për të siguruar “socializmin me një fytyrë njerëzore”, të cilin kishte predikuar prej kohësh Dubçek, i cili në thelb të atij programi, kishte “demokratizimin” e sistemit politik dhe ekonomik.

Dokumenti i referohet një “eksperimenti unik në komunizmin demokratik”. Por ndërkaq, kjo do të thoshte se Partia Komuniste, tani e tutje do të duhet të garojë me partitë e tjera në zgjedhje. Dokumenti parashikonte një reformë graduale të sistemit politik, për një periudhë 10-vjeçare.

Më 18 prill, u formua një qeveri e re nën aleatin e Dubçek dhe reformatorin Oldrich Çernik. Të gjitha këto ndryshime bënë që proçesi i liberalizimit të ecte gjithnjë e më shumë, gjë e cila po dukej edhe nga liria e shtypit që po bëhej më i hapur në mbështetje të lirive të njeriut.

Më 1 maj, festimet e “Ditës së Punëtorëve”, treguan mbështetje të madhe për “kauzën e re” dhe disa ditë më vonë, udhëheqësit çekosllovakë, vizitojnë Moskën, ku udhëheqja sovjetike, shprehu pakënaqësi për zhvillimet në Çekosllovaki.

Më 29 maj, një numër i zyrtarëve të lartë të ushtrisë sovjetike, vizitojnë Çekosllovakinë, me synimin për të filluar disa stërvitje të mëdha ushtarake sovjetike në atë vënd. Kurse më 26 qershor, u njofta zyrtarisht se censura tashmë ishte është hequr.

Më 27 qershor, u mbajt manifestimi “Dy mijë Fjalë” i firmosur nga reformatorët, përfshirë edhe disa anëtarë të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Çekosllavakisë, i cili u publikua në “Literarny Listy” dhe botime të tjera. Ai manifestim bënte thirrje për “demokratizim”, rivendosjen e Partisë Social- Demokratike dhe krijimin e “Komiteteve të qytetarëve”. Manifesti ishtë një alternativë më radikale për “Programin e Veprimit”, që ishte mbajtur në muajin prill nga ana e Partisë Komuniste.

Më datën 4 korrik, filluan stërvitjet ushtarake sovjetik në Sumava, me qëllim forcimin ndaj forcave antikonformuese në Çekosllovaki. Kurse më 15 korrik, përfaqësuesit e partive komuniste të Bashkimit Sovjetik, Hungarisë, Polonisë, Gjermanisë Lindore, Rumanisë dhe Bullgarisë, u takuan në Varshavë dhe pas një raundi të qetë bisedimesh, vendosën të dërgojnë një notë diplomatike, të shprehur me forcë dhe duke paralajmëruar udhëheqësit e rinj çekosllovakë, se: “situata në Çekosllovaki, rrezikonte interesat e përbashkëta jetike të vendeve të tjera socialiste”.

Më datën 29 korrik deri më 1 gusht, bisedimet zhvillohen vetëm midis presidiumeve të partive komuniste çekosllovake dhe sovjetike, në Cierna-nad-Tisou. Aty Dubçek argumenton se: “reformat nuk rrezikojnë rolin e partisë, por ndërtuan mbështetje publike”. Sovjetikët nuk i pranojnë këto argumente dhe kritikojnë ashpër lëvizjet çekosllovake, gjë e cila ishte një farë presioni i hapur ku ndjeheshin qartë kërcënimet e pushtimit.

Ndërkaq, më 31 korrik, Gjermania Lindore, Polonia, Hungaria, Bullgaria, dhe Bashkimi Sovjetik, njoftojnë se do të zhvillojnë stërvitje ushtarake pranë kufirit çekosllovak. Më 3 gusht, një takim i “Traktatit të Varshavës” (pa Rumaninë) është mbajtur në Bratislava. Takimi sjell një pajtim në dukje midis drejtuesve të “Paktit të Varshavës” dhe udhëheqjes çekosllovake. Këtu për herë të parë, njoftohet e ashtuquajtura “doktrinë e Brezhnievit” për “sovranitet të kufizuar”. Udhëheqësi sovjetik i Kremlinit, Leonid Brezhniev, merr një letër të shkruar me shkrim dore, nga pesë anëtarë të Presidiumit Çekosllovak, të cilët paralajmërojnë se “rendi socialist është nën kërcënim”, dhe ata i kërkojnë ndërhyrje ushtarake.

Kështu gjërat po agravonin dhe më 18 gusht, Kremlini vendos për pushtimin e Çekosllovakisë. Komandanti i Forcave Qendrore Sovjetike, gjenerali Aleksandr Çitizov, tregonte, se si Ministri Sovjetik i Mbrojtjes, Andrei Grechko, u deklaroi byroistëve dhe udhëheqësve ushtarakë, duke u thënë: “Pushtimi do të bëhet edhe nëse ajo çon në një luftë të tretë botërore.”

Dhe kështu ndodhi, më 20 gusht 1968, Çekosllovakia pushtohet nga rreth 500.000 trupa nga ushtritë e pesë vendeve të paktit të Varshavës (Bashkimi Sovjetik, Polonia, Hungaria, Bullgaria dhe Gjermania Lindore), të cilat brenda natës në 21 gusht, u futën të gjitha në territorin e Çekosllovakisë. Ndërkaq, vetëm Rumania dhe Shqipëria denoncojnë publikisht pushtimin e Çekosllovakisë.

Më 21 gusht, menjëherë pas orës 01.00, radio shtetërore çekosllovake, njofton pushtimin nga trupat e pesë vendeve të Paktit të Varshavës. Spikeri njofton se: “Pushtimi ndodhi pa dijeninë e autoriteteve Çekosllovake dhe Presidiumi u bën thirrje të gjithë qytetarëve të Republikës, që të ruajnë paqen dhe të mos i rezistojnë ushtrive përparuese”, duke theksuar se “mbrojtja e kufijve tanë tani është e pamundur dhe ushtrisë i janë dhënë urdhra të qëndrojnë në kazermat e saj dhe të mos bëj asnjë rezistencë”.

Po më 21 gusht, në ora 03.00, kryeministri çekosllovak, Oldrich Çernik, Dubçek, Jozef Smrkovsky dhe Frantisek Kriegel, katër reformatorët kryesorë në udhëheqjen çekosllovake, arrestohen në ndërtesën e Presidiumit të Partisë Komuniste nga trupat desantuese ajrore sovjetike.

Pas kësaj, nga ana e qeverisë tashmë nën okupim, shpërndahen fletëpalosje, ku ndër të tjera thuhej se: “Trupat ushtarake u dërguan për t’i ardhur në ndihmë të klasës punëtore dhe të gjithë njerëzve të Çekosllovakisë për të mbrojtur përfitimet socialiste”.

Në ora 05.30 po të datës 21 gusht, Agjensia Telegrafike “Itar-Tass”, njofton se Partia Komuniste e Çekosllovakisë dhe zyrtarët e qeverisë, kërkuan ndihmë urgjente nga Bashkimi Sovjetik dhe vendet e tjera vëllazërore. 30 minuta më pas, më 06.00, Svoboda, me anë të radios, bën thirrje për qetësi, duke thënë “njerëzit të shkojnë në punë normalisht”.

Në ora 08.00, turmat e qytetarëve çekë dhe trupat sovjetike, përballen me njëra-tjetrën në “Sheshin e Qytetit të Vjetër” dhe “Sheshin Ëenceslas”. Tanket e ushtrive pushtuese shfaqen në Muze dhe fillojnë të hapin zjarr në ndërtesat afër dhe në drejtim të Muzeut Kombëtar.

Ndërkaq Dubçek dhe drejtuesit e tjerë të partisë, kanë “fluturuar” në Moskë dhe janë të detyruar të marrin pjesë në bisedime me udhëheqjen e Kremlinit. Ata nënshkruajnë një dokument, në të cilin ata heqin dorë nga pjesë të programit të reformës dhe bien dakord për praninë e trupave sovjetike në Çekosllovaki.

Pushtimi i Çekosllovakisë tërheq vëmëndjen e fuqive perëndimore, si dhe partive komuniste e socialiste në Perëndim. Presidenti i SHBA-së, Lyndon B. Johnson, u bën thirrje sovjetikëve të tërhiqen nga Çekosllovakia. Më 23 gusht, Svoboda “fluturon” në Moskë me një delegacion të madh të udhëheqësve komunistë çekosllovak, për të negociuar një zgjidhje.

Më 25 gusht, udhëheqësit çekosllovak nënshkruajnë të ashtuquajturin “Protokoll të Moskës”, i cili heq dorë nga pjesë të programit të reformës dhe pajtohet me praninë e trupave sovjetike në Çekosllovaki. Më 27 gusht, Svoboda kthehet në Pragë me Dubçek, dhe Çernik.

Më 31 gusht, Kongresi i 14-të i Partisë Komuniste të Çekosllovakisë u shpall i pavlefshëm, siç kërkohej nga protokolli i Moskës. Censura është rivendosur në vend.

Më 13 shtator, Shqipëria del zyrtarisht nga “Traktati i Varshavës”, ndërsa Rumania fillon vijen politike autonome te saj nga Blloku lindor, për t’u lidhur me ngushte me Perëndimin.

Më 28 tetor, Çekosllovakia bëhet një Republikë Federale, duke qenë kështu dhe objektivi i vetëm kryesor i procesit të reformës që u vu në zbatim.

Më 16 janar 1969, studenti çekosllovak Jan Palach, vetëdigjet në në një nga demonstratat e zhvilluara në mes të Pragës, në shenjë proteste ndaj pushtimit sovjetik të vëndit.

Më 17 prill 1969, Dubçek u largua si sekretar i parë i Partisë Komuniste të Çekosllovakisë, pas trazirave që pasuan fitoren e skuadrës së hokejistëve çekosllovak, ndaj një ekipi sovjetik në Stokholm. Dubçek u zëvendësua nga Gustav Husak, i cili pati mbështetjen e plotë të Bashkimit Sovjetik.

Ditari i Enver Hoxhës me shënime rreth ngjarjeve të pushtimit të Çekosllavakisë nga Bashkimi Sovjetik

E MERKURE

21 GUSHT 1968

REVIZIONISTËT SOVJETIKË INVADOJNË USHTARAKISHT ÇEKOSLLOVAKINË

Revizionistët sovjetikë, të mbuluar me mantelin e Traktatit të Varshavës, bënë agresion ushtarak kundër Republikës Çekosllovake dhe popullit të saj. Sot në mëngjes e gjithë Çekosllovakia u gjend e robëruar, nën zinxhirët e tankeve sovjetike. Agresion tipik fashist pa asnjë arsye, duke shkelur ligjet dhe normat ndërkombëtare si dhe vetë nenet e Traktatit të Varshavës. Pushtimi i Çekosllovakisë as nuk mund të barazohet me ndërhyrjen e tankeve të Hrushovit në Hungari dhe as të invokohen arsyet e ndërhyrjes atje. Tjetër gjendje paraqitej në Hungari, tjetër në Çekosllovaki. Pushtuesit revizionistë sovjetikë dhe aleatët e tyre të Traktatit të Varshavës u futën në Çekosllovaki si kusarët natën dhe pasi ishin ngalasur e puthur në Bratislavë, deklaratën e së cilës e shpallën “urbi et orbi” si një “dokument historik” që “rregulloi çdo gjë, që çelikosi unitetin, miqësinë në mes tyre” etj. Vetëm ne e demaskuam këtë si një blof të madh dhe kështu doli. Bratislava ishte një perde tymi për këtë agresion. Siç e kam thënë dhe në një shkrim të mëparshëm, ajo mund të ishte edhe një shans i fundit, i pashpresë që i jepej krahut liberal revizionist, i cili mendonte se mund të ujdisej me revizionistët çekë. Por fakt është se në mbledhjen e Bratislavës dhe në dokumentin që u botua pas saj, as që bëhej fjalë fare për Çekosllovakinë, as për letrën e Varshavës, as për çka kishte ngjarë e do të ngjiste pak ditë më vonë. Ajo ishte një kartë, një gjellë krejt pa kripë, që sigurisht përveç çekëve as nuk kënaqi, as nuk gënjeu njeri. Pas mbledhjes së Bratislavës çekët pritën triumfalisht edhe Titon i cili u kurdis si gjel shpëtimtar i Çekosllovakisë dhe ky u largua nga Praga plot besim, plot mburrje, me kokën lart, me gjoksin përpara dhe, për shërbimet që bëri, mori një çek prej 13 milionë dollarësh nga qeveria çekosllovake dhe një tjetër prej 16 milionë dollarësh nga amerikanët. Pak ditë më vonë çekosllovakët pritën rumunkën Çaushesku, tjetër pulë kjo e zgjebosur, por me sqep përpjetë e që u hoq si “trim me fletë”. Ky nënshkroi dhe traktatin e ndihmës reciproke, ku theksohet në mënyrë të veçantë se të “dy shtetet do të mbrojnë njëri-tjetrin nga ndonjë ose nga shumë shtete agresore”! Çaushi nuk u mjaftua me mbrojtjen nga “një agresor”, por i’a hante syri për mbrojtje edhe “nga një grup” agresorësh. Revizionistët sovjetikë, polakë, gjermanë, hungarezë dhe bullgarë hynë nga të katër anët e kufijve të Çekosllovakisë dhe, për tërë natën, deri në mëngjes, pushtuan Pragën, kapën radion, rrethuan godinën e qeverisë, të Komitetit Qendror, të Parlamentit, të presidentit dhe nuk u dëgjua asnjë pushkë. Jo vetëm kaq po krerët revizionistë çekosllovakë dhanë urdhër që ushtri e popull “të rrinë urtë dhe qetë”, sipas “traditës së karakterit të tyre”. Sa për ndihmën e Rumanisë, në bazë të traktatit, nuk është nevoja të zgjatemi: Revizionistët rumunë e kanë bërë në brekë dhe shpejt do të qelbet dynjaja. Natyrisht jemi akoma në momentet e para dhe patjetër ngjarjet do të zhvillohen. ReVizionistët sovjetikë bënë një akt të dëshpëruar, vdekjeprurës për ta. Ata u diskredituan nga të katër anët, edhe te miqtë e tyre revizionistë, pse shumica e tyre nuk janë dakord me këtë akt brutal me pasoja të rënda për ta. Por revizionistët sovjetikë këtë veprim të dëshpëruar nuk e bënë nga malli, por nga halli, u erdhi thika në grykë. Sigurisht në gjirin e udhëheqjes revizioniste sovjetike do të ketë ndryshime, do të ketë kurbanë. Kush janë ata? Do të shohim. Kush do të mbetet? Prapë të këqij, por sidoqoftë krizat, veçanërisht kriza të tilla, që vënë mirë në dukje kalbëzimin e oportunizmit revizionist, nuk janë në favorin e tyre, por të revolucionit. Ushtarakët duhet të kenë gisht në këto ngjarje dhe ka mbisunduar pikëpamja e tyre. I tërë ky zhvillim do të acarojë gjendjen ndërkombëtare dhe ka mundësi që të alarmohet opinioni revizionisto-kapitalist. Do të thellohen kontradiktat, do të turbullohen ujërat në kënetën e qelbur të bashkekzistencës paqësore dhe aleanca ruso-amerikane në mos të çara, do të pësojë të gërvishtura serioze. Opinioni botëror, frika, dyshimet do të luajnë rolin e tyre. Revizionistët nga janë e nga s’janë, do të bëhen fërtele me njëri-tjetrin, lesh e li, më keq se ç’janë bërë. Forcat revolucionare duhet të ngrihen dhe të përfitojnë nga këto situata që janë shumë të favorshme për ne. Ne nga ana jonë duhet të vazhdojmë luftën dhe propagandën tonë kundër imperializmit dhe revizionizmit me intensitet më të madh. Ne duhet të mbajmë qëndrim menjëherë për të dënuar agresionin, për të mbrojtur Republikën Popunore të Çekosllovakisë dhe popullin çekosllovak, të demaskojmë revizionistët sovjetikë dhe revizionistët kapitullantë çekë, të demaskojmë imperializmin dhe titizmin. Popullit çekosllovak dhe marksistë-leninistëve revolucionarë çekosllovakë t’u themi se e vetmja rrugë e shpëtimit, në rast se duan të rrojnë të lirë dhe të ndërtojnë me të vërtetë një vend socialist, është revolucioni me armë kundër invadorëve revizionistë të brendshëm dhe të jashtëm dhe kundër çdo ndërhyrjeje të imperialistëve e të titistëve. Rrugë tjetër nuk ka. Lufta e armatosur kërkon krijimin e një partie të re marksiste-leniniste çekosllovake të tipit Lenin-Stalin. Parti tjetër me arna nuk hyn në punë dhe nuk të nxjerr në rrugë të drejtë.

E ENJTE

22 GUSHT 1968

DENOJME AGRESIONIN USHTARAK SOVJETIK KUNDER ÇEKOSLLOVAKISE

Sot, me anë të një deklarate zyrtare të Komitetit Qendror të Partisë dhe të Këshillit të Ministrave të RPSH, ne dënojmë agresionin ushtarak barbar të revizionistëve sovjetikë dhe të satelitëve të tyre në Traktatin e Varshavës kundër Republikës Socialiste të Çekosllovakisë dhe popullit çekosllovak. Deklarata do të botohet nesër në shtyp. U dhanë udhëzime që të mbahen mbledhje në të gjithë vendin ku masat tona punonjëse të shprehin indinjatën dhe dënimin e tyre për këtë agresion.

E PREMTE

23 GUSHT 1968

AGRESIONI IMPERIALIST I REVIZIONISTËVE SOVJETIKË KUNDER POPULLIT ÇEKOSLLOVAK — NJË KRIM I SHËMTUAR NDAJ LIRISE SE POPUJVE DHE SOCIALIZMIT

Në Ditarin tim Politik kam shkruar lidhur me agresionin fashist ushtarak të 21 gushtit nga ana e revizionistëve sovjetikë dhe e satelitëve të tyre në Traktatin e Varshavës, kundër Çekosllovakisë. Sot në shtypin tonë u botua Deklarata e KQ të Partisë dhe e Këshillit të Ministrave që dënon këtë agresion barbar. Nesër gazeta “Zëri i popullit”, do të botojë artikullin me titull: “Agresioni imperialist i revizionistëve sovjetikë kundër popullit çekosllovak — një krim i shëmtuar ndaj lirisë së popujve dhe socializmit”.

E MERKURE

28 GUSHT 1968

EPILOGU I DRAMES ÇEKOSLLOVAKE

Dje u kthyen në Pragë nga Moska udhëheqësit tradhtarë, revizionistë e kapitullantë të popullit çekosllovak. U bënë deklarata, u botua dhe “proklamata” e Moskës, komunikata e nënshkruar nga agresorët dhe shërbëtorët e tyre të pushtuar, për bisedimet që u bënë midis tyre. “Marrëveshja” e Moskës sanksionon diktatin e udhëheqjes fashiste sovjetike për të vazhduar pushtimin dhe për të shtypur popullin çekosllovak. Populli sovjetik që lejon të shtypet një popull tjetër, nuk është vetë i lirë. Derisa ai nuk reagon me forcë dhe me armë kundër kësaj tradhtie të udhëheqësve të tij revizionistë, kjo është kështu dhe asgjë nuk e ndryshon; nuk e ndryshojnë sloganet e rreme të “Pravdës” së tyre, që tash më mirë duhet të quhet jo “Pravda” por “Llozhl”. Populli sovjetik është përgjegjës për krimet që kryhen në emër të tij. Është turp i madh për të, që në kohën kur tanket sovjetike po shtypnin një popull të lirë, u ngritën në Moskë vetëm disa zëra, në mes tyre zëri i një gruaje, burri i së cilës është agjent i amerikanëve dhe të tjerët ultrarevizionistë. Moska u mbulua me turp, ajo për shkak të tradhtarëve u mbulua me vellon e Berghovit kur presidenti i ri “Hasha” i Çekosllovakisë, Svoboda, nënshkroi robrimin e popullit të vet, ashtu siç bëri edhe Hasha në kohën e tij. Diktati i Moskës është diktati i një klike borgjeze fashiste që mbyt çdo liri të popullit çekosllovak. Revizionistët çekë me tradhtarët Svoboda, Dubçek, Smërkovski etj., vërtetuan atë që ne kishim thënë. se janë tradhtarë të popullit çekosllovak. Ata u treguan njerëzit më të frikshëm, më kapitullantët që mund të ketë borgjezia. Ata jo vetëm e lanë ushtrinë sovjetike të pushtonte vendin e tyre, jo vetëm u bënë thirrje popullit dhe ushtrisë të qëndronin të qetë nën tanket e pushtuesve, por edhe pas kthimit nga Moska, fjala e parë që i thanë popullit të tyre ishte po ajo, “rri i qetë, mos kundërshto, mos reago”, që shqip do të thotë nënshtroju pushtimit. Ushtria fashiste sovjetike nuk do të largohet kurrë nga Çekosllovakia. Ata që ndërmorën aktin barbar të agresionit dhe u diskredituan përjetë, nuk hynë në Çekosllovaki për të dalë, por për të qëndruar aty. Këtej e tutje çdo gjë në Çekosllovaki, çdo qeveri kolaboracioniste, kuislinge, do të diktohet nga Moska. Qëndrimi i trupave sovjetike në Çekosllovaki ka tjetër karakter nga qëndrimi i trupave sovjetike në Poloni e gjetkë, pse të ndryshme janë rrethanat që i sollën në këto vende. Disfata e revizionistëve sovjetikë edhe në diktatin që i imponuan udhëheqësve revizionistë çekosllovakë është e pariparueshme. Kjo disfatë do të zmadhohet, disfata të tjera do të pasojnë njëra-tjetrën. Ata e dinë edhe vetë se asgjë nuk zgjidhën, përkundrazi çështjet për ta u komplikuan më keq dhe u rënduan si brenda në Bashkimin Sovjetik ashtu edhe në arenën ndërkombëtare. Në të gjithë këtë tragjedi u duk qartë se aleanca sovjeto-amerikane e kreu plotësisht detyrën. As më i vogli “qeder” për Shtetet e Bashkuara të Amerikës për atë që ndodhte në Çekosllovaki. As Gjermania e Bonit nuk u alarmua. Çështja arriti deri atje sa pas “marrëveshjes” së Moskës zëdhënësi i Departamentit të Shtetit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës deklaroi gëzimin e tij që Dubçeku qëndron në fuqi dhe që mund “të rregullohen punët” në mes Çekosllovakisë dhe Bashkimit Sovjetik. Është e qartë se sovjetikët kishin dorë të lirë, ashtu siç u kanë lënë dhe do t’u lënë edhe këta dorë të lirë imperialistëve amerikanë në agresionet e tyre kundër popujve të tjerë. Zaten sovjetikët e dhanë provën, në mes qindra të tjerëve, në agresionin izraelit kundër Republikës Arabe të Bashkuar (Egjiptit) dhe popujve arabë. Populli çekosllovak nuk është i kënaqur dhe nuk do të jetë i kënaqur. Ai e kupton dhe do ta kuptojë akoma më mirë tradhtinë e madhe që iu bë. Ai nuk do të pranojë pushtimin dhe do të luftojë në mënyra të ndryshme. Fakt është se me gjithë tradhtinë e udhëheqjes së vet, ai po bën një rezistencë pasive të organizuar kundër pushtuesve. Sovjetikët nuk e pritnin një gjë të tillë dhe kjo i hutoi dhe ua prishi planet e tyre demagogjike. Ka rëndësi të madhe për Çekosllovakinë dhe për socializmin që kjo rezistencë të vazhdohet, të forcohet dhe nga pasive të kalojë në aktive, me armë. Në Çekosllovaki u krijua një bërthamë revolucionare që nuk ekzistonte deri tash dhe rezistenca e armatosur po merr një kuptim të madh, atë të “luftës çlirimtare” kundër pushtuesve. Motivi dhe momenti nacional janë të mëdhenj. Revolucionarët çekosllovakë duhet t’i shfrytëzojnë deri në fund. Çështja çekosllovake, rezistenca çekosllovake do të s.hkaktoj•ë shpejtimin e procesit të shkatërrimit të revizionistëve në Bashkimin Sovjetik dhe në vendet e tjera revizioniste. Diktati i Moskës mbi udhëheqjen kapitullante çekosllovake është një disfatë e tmerrshme edhe për lakenjtë revizionistë në të katër anët e botës. Ata “dënuan” agresionin sovjetik, por tash sovjetikët do të kërkojnë prej tyre t’i lëpijnë ato që thanë. Ç’ndytësi!! Por ata janë të paturpshëm. Prandaj e gjithë kjo një fitore për marksizëm-leninizmin. Ne duhet të ndihmojmë rezistencën e popullit çekosllovak. Revolucionarët çekosllovakë kanë dashuri dhe admirim për vijën e drejtë të Partisë sonë. Ata dëgjojnë me kujdesin më të madh Radio Tiranën. Ne duhet të forcojmë dhe të perfeksionojmë propagandën tonë në drejtim të Çekosllovakisë. I kemi të gjitha mundësitë që ta bëjmë një gjë të tillë dhe do të vazhdojmë ta bëjmë në interesin e marksizëni-leninizmit dhe të revolucionit proletar.

E ENJTE

29 GUSHT 1968

PERSERI PER DETYRAT E PROPAGANDES SONE NE LIDHJE ME ÇEKOSLLOVAKINE

Pushtimi i Çekosllovakisë nga ushtritë e revizionistëve sovjetikë dhe të satelitëve të tyre, e bën akoma më urgjente dhe shumë të domosdoshme punën e propagandës sonë në drejtim të popullit çekosllovak, ashtu siç kam shkruar disa ditë më përpara, nga fillims i këtij muaji. Asgjë nuk ndryshon nga ato çfarë kam shkruaT në ato ditë, kur agresioni ushtarak sovjetik nuk ishte bërë ende. Por pas këtij agresioni u krijua një gjendje e re, një moment i ri, që në përpuruimin e këtyre tezave duhet ta kemi vazhdimisht parasysh dhe ky është një moment nacional i ri për popullin dhe për revolucionarët çekosllovakë. Faktorët kryesorë që duhen trajtuat, gjithashtu, janë:

Udhëheqja revizioniste çekosllovake, përpara agresionit sovjetik kapitulloi, hapi kufijtë, u bëri thirrje popullit dhe ushtrisë të mos lëviznin. Ajo e tradhtoi popullin.
Rëndësi ka, dhe kjo është një çështje e madhe, që populli megjithëse nuk rroku armët, nuk e pranoi pushtimin e huaj dhe që në minutat e parë filloi rezistencën pasive, por aktivisht dhe në mënyrë shumë interesante. Pasi e pushtuan Çekosllovakinë, revizionistët sovjetikë u përpoqën të vendosnin një qeveri kuislinge, plotësisht të bindur dhe në duart e tyre. Rezistenca e popullit bëri të dështojnë përpjekjet e tyre.
Marrëveshjet e Moskës, — diktat fashist dhe kapitullim i dytë i udhëheqjes revizioniste çekosllovake. Marrëveshja i vështirëson akoma edhe më shumë situatat, si për pushtuesit, ashtu edhe për udhëheqjen Tevizioniste çekosllovake. Populli e hodhi poshtë marrëveshjen kapitulluese dhe kjo ka rëndësi të madhe. Frymë revolucionare konsekëente deri tash e popullit çekosllovak.
Për ta thyer këtë rezistencë, pushtuesit sovjetikë u detyruan të mbajnë në fuqi, përkohësisht, klikën e Dubçekut, të cilën disa ditë më parë e quajtën tradhtare. Kjo është taktikë nga an.a e tyre dhe synon të diskreditojë në sytë e masave Dubçekun, të çajë rezistencën dhe të sjellë në fuqi njerëz të tjerë, më të bindur, pse ka mundësi që klika e Dubçekut të përpiqet të ruajë lidhjet, si gjoja më kundërshtarja ndaj sovjetikëve, nën konditat e pushtimit të tyre. E gjithë kjo taktikë djallëzore duhet demaskuar, duke pasur kurdoherë parasysh se faktori vendimtar i fitores është populli çekosllovak, i cili duhet të organizohet nga marksistë-leninistët revolucionarë. Tash duhet të kihet parasysh se armiku kryesor është pushtuesi, pastaj vijnë tradhtarët kolaboracionistë. Historia e Partisë sonë është mbushur me eksperiencë të madhe për këtë luftë, e cila duhet të përdoret me mend dhe me vend që t’u shërbejë shokëve çekoslloyakë në situatat që u janë krijuar. Duhet të kemi parasysh se borgjezia nacionale çekosllovake do të organizohet dhe do të rezistojë deri diku. Në ç’forma, këtë do ta shohim. Mbrojtësit e vijës së klikës së Dubçekut do të organizohen edhe ata dhe do të rezistojnë. Fashistët çekosllovakë gjithashtu. Prandaj problemit të luftës kundër pushtuesve, fashistëve vendës, reaksionit të jashtëm dhe të brendshëm, duhet t’i kushtojmë kujdes të veçantë në shkrimet tona. Nga ana tjetër për marksistë-leninistët revolucionarë çekosllovakë që duhet të organizohen dhe të luftojnë në shumë fronte, çështja e aleancave, e frontit ka rëndësi të madhe. Ata duhet të ndihmohen nga ne, në mënyrë që të mos bëjnë gabime në analiza konkrete e të mira, që vetëm ata janë në gjendie t’i bëjnë. Ne duhet të ndjekim me një kujdes shumë të madh zhviIlimin e gjendjes në Çekosllovaki dhe të jemi të matur në mendimet tona, se ato mund të qëllojnë të jenë sektare për një situatë të caktuar dhe të gjera për një situatë tjetër. Në konditat e rezistencës së përgjithshme të komunistëve çekosllovakë kundër pushtuesve, ka mundësi që nga marksistë-leninistët revolucionarë të errësohet nevoja e formimit në ilegalitet të një partie të vërtetë komuniste (marksiste-leniniste). Momenti është shumë përshtatshëm për krijimin e një bërthame të fortë në ilegalitet, e cila të dijë të frymëzojë për aksione e për luftë deri me armë, partinë e vjetër komuniste çekosllovake, në luftë të bëjë edukimin e saj, të bëjë spastrimin, por jo ta lërë këtë punë në dorë të udhëheqësve revizionistë që do të zëvendësojnë njëri-tjetrin në Partinë Komuniste Çekosllovake sipas zhvillimit të situatave të ndryshme. Gjendja e krijuar në Çekosllovakinë e pushtuar nga revizionistët sovjetikë është dhe do të jetë shumë e pasur me evenimente dhe me eksperiencë. Këtë eksperiencë nuk duhet ta nënvleftësojmë dhe ta trajtojmë me mendjelehtësi, ose me mendjemadhësi. Shumë forca në gjirin e popullit dhe të klasës punëtore çekosllovake, duke mos qenë dakord me njëra-tjetrën, do të luftojnë me forma dhe me mënyra të ndryshme kundër pushtuesve. Do të ketë nga këto forca që do të zhvillojnë një luftë, rezistencë në dukje, por pro sovjetikëve në esencë. Do të ketë të tjera që do të luftojnë duke u mbështetur në borgjezinë reaksionare të jashtme. Por në një gjë duhet të influencojmë ne te shokët çekosllovakë, që ata të lidhen me klasën, me masën, të organizohen dhe momentet janë shumë të favorshme për organizimin klandestin. Formimi i Partisë Komuniste Çekosllovake (marksiste-leniniste) në ilegalitet dhe udhëheqja e saj në këto momente aktuale dhe në ato që do të vijnë, bëhet e domosdoshme. Edhe një herë e pë«rsëris, propaganda jonë në drejtim të Çekosllovakisë duhet të qëndrojë në lartësinë e duhur dhe jo të bjerë në banalitete, në frazeologji dhe sidomos në sharje. Sharjet dhe frazat nuk vërtetojnë gjë, përkundrazi tregojnë shterpësi. Propaganda, domethënë shkrimet tona duhet të jenë koncize, me logjikë të fortë marksiste-leniniste, të thjeshta, po të thella në kuptime dhe në mendime dhe jo të rendim pas frazave e t’i mbytim këto mendime në një oqean fjalësh. Ne duhet të synojmë që ata të cilët do të na dëgjojnë, të nxjerrin disa konkluzione dhe mundësisht mësime për veprim. Ne duhet të synojmë që masat e gjera të popullit çekosllovak të na dëgjojnë me etje, pa u lodhur dhe pa u mërzitur kurrë. Ne duhet të synojmë që çdo gjë që themi ta mbështetim në fakte të padiskutueshme, të njohura e të panjohura nga opinioni çekosllovak dhe sidomos në fakte të sakta nga jeta e brendshme në Çekosllovaki. Kjo ka rëndësi të madhe./Memorie.al

Several archival documents published by the Central State Archive in Tirana (fund of the former Central Committee of the ALP) are published, which also contains the diary of Enver Hoxha, who has kept notes and made analysis of the events in Czechoslovakia by January 1968 until August 21 of that year, when Soviet troops, together with those of the other four Warsaw Pact countries (East Germany, Poland, Hungary and Bulgaria), carried out military aggression, invading Czechoslovakia. All the unknown notes of the leader of communist Albania regarding the events in Czechoslovakia, from the position of other Eastern European countries, part of the “Warsaw Pact”, to that aggression, the accusations against Ceausescu, Josif Broz Tito, etc., comments and the accusations against the USA, Enver’s writings in the newspaper “Zeri i Popullit” about all those events, up to the messages he gave to Haxhi Lleshi for his Bulgarian counterpart!

“Soviet, Polish, German, Hungarian and Bulgarian revisionists entered from all four sides of the Czechoslovak border and, overnight, until the morning, occupied Prague, seized the radio, surrounded the government building, the Central Committee, the Parliament, the the president and no rifles were heard. Not only that, but the Czechoslovak revisionist leaders ordered the army and the people to “remain calm and calm”, according to the “tradition of their character”. As for Romania’s aid, according to the treaty, there is no need to go too far: Romanian revisionists have done it in their panties and the world will soon stink. Of course we are still in the first moments and events will definitely take place. Soviet revisionists did a desperate, deadly act for them. They were discredited from all sides, even to their revisionist friends, because most of them do not agree with this brutal act with serious consequences for them. But the Soviet revisionists did not do this desperate action out of longing, but out of grief, knives came to their throats. Certainly in the midst of the Soviet revisionist leadership, there will be changes, there will be sacrifices. Who are they? Will see. Who will remain? The military must have a hand in these events and their point of view has prevailed. All this development will aggravate the international situation and there is a possibility that the revisionist-capitalist opinion will be alarmed. Contradictions will deepen, the waters in the stinking swamp of peaceful coexistence will be disturbed, and the Russian-American alliance, if not cracked, will suffer serious scratches. World opinion, fears, doubts will play their part. “Revisionists, whether they are from or not, will become quarrelsome with each other, wool and linen, worse than what they have done.” This is what the Albanian communist leader Enver Hoxha wrote in his diary on August 21, 1968, about the event that took place in the morning of that day, when the Soviet Union under the leadership of Leonid Brezhnev, together with the military forces of the four countries other “Warsaw Pact” (East Germany, Poland, Bulgaria and Hungary), carried out military aggression against Czechoslovakia, moving tanks as far as the center of Prague. This event was considered and was the most serious in all of Eastern Europe, after what happened in Hungary in 1956, where Soviet troops intervened to extinguish what they labeled the “Hungarian Counter-Revolution”. As we will see from Enver Hoxha’s diary, the occupation of Czechoslovakia by Russian troops and its allies in the “Warsaw Pact” could not but alarm the communist regime in Albania, as official Tirana feared a “domino effect”. as had happened not infrequently in history with such events. But the fear and panic that gripped Enver Hoxha and all the top communist leadership in Tirana at the time, from a possible invasion of Albania by the Soviet Union and other Warsaw Pact countries, seems little or not at all. has taken place in Enver’s diary ?! After that, the communist regime was put on a great alarm, starting from the Army that passed to “readiness no. 1” (as in a state of war), but also the volunteer and reserve forces were mobilized, which took part in major exercises that began at that time by the largest units of the Albanian army, such as the Corps. Likewise, the civilian population of villages and towns responded to air or ground alarms (signaling sirens or bells), placing them in underground shelters (tunnels) located inside or on the outskirts of cities. But all this was only the obvious and completely normal side for a country like communist Albania of that time, because in the same situation were and acted more or less the neighboring countries, such as Yugoslavia, etc. While what is little known is the fear that invaded Enver Hoxha and the communist regime, from a movement that could happen from within the country. This is noticed and confirmed, among other things, by a large number of archival documents.
How did the events from January 1968 to August 21, when the invasion of Czechoslovakia took place, precipitate?

But before we publish what the communist leader of Albania wrote in his diary about the events in Czechoslovakia, which was the first news of all the world press agencies, it is worth taking a retrospective to see how the events unfolded and perceived from January 1968 until August 21, when Soviet tanks occupied Prague.

On January 5, 1968, Alexander Dubcek, the number two Communist Party of Czechoslovakia, considered a liberal communist, replaced Antonin Novotny, who had been at the helm of the party until then, and announced his intention to move forward with reforms. extensive. Novotny, meanwhile, was criticized by party liberals and prominent Czechoslovak intellectuals for his government’s poor economic performance and anti-Slovak prejudices. Unlike him, Dubcek was seen as the “perfect compromise candidate”, acceptable to both members of the Conservative Party and the reformist wing. After this “rocket”, the leadership of the Communist Party of Czechoslovakia, led by Dubcek, approved the enlargement. of the economic reform program started in 1967. Meanwhile, journalists, students and writers called for the repeal of the 1966 press censorship law.

Meanwhile, since the beginning of March, public rallies held in Prague and other cities and towns in support of liberal reform policies have been increasingly critical of Novotny’s presidency, and given the situation, on March 22, Novotny was forced to resign. by even the president of the Czechoslovak federation, after facing pressure from party liberals.

One week later, on March 30, General Ludvik Svoboda was elected President of Czechoslovakia. Svoboda was considered a “War Hero” and had served in the Czechoslovak Legion at the start of the Russian Civil War in 1918.

On April 5, the “Communist Party Action Plan” was published, part of the effort to secure “socialism with a human face”, which had long been preached by Dubcek, who at the core of that program had the “democratization” of the system. political and economic.

The document refers to a “unique experiment in democratic communism.” But in the meantime, this meant that the Communist Party would henceforth have to compete with other parties in the elections. The document envisioned a gradual reform of the political system over a 10-year period.

On April 18, a new government was formed under Dubcek ally and reformer Oldrich Chernik. All these changes made the liberalization process move more and more, which was also evident from the freedom of the press that was becoming more open in support of human freedoms.

On May 1, Labor Day celebrations showed strong support for the “new cause,” and a few days later, Czechoslovak leaders visited Moscow, where the Soviet leadership expressed dissatisfaction with developments in Czechoslovakia.

On May 29, a number of senior Soviet military officials visit Czechoslovakia to begin some major Soviet military exercises there. On June 26, it was officially announced that censorship had already been lifted.

On June 27, the “Two Thousand Words” manifesto was signed by the reformers, including some members of the Central Committee of the Communist Party of Czechoslovakia, which was published in the “Literarny Listy” and other publications. That manifesto called for “democratization”, the re-establishment of the Social Democratic Party and the creation of “Citizens’ Committees”. The manifesto was a more radical alternative to the “Program of Action” held in April by the Communist Party.

On July 4, Soviet military exercises began in Sumava, aimed at strengthening anti-conformist forces in Czechoslovakia. On July 15, representatives of the communist parties of the Soviet Union, Hungary, Poland, East Germany, Romania and Bulgaria met in Warsaw and, after a quiet round of talks, decided to send a diplomatic note, strongly expressed and warning. the new Czechoslovak leaders, that: “the situation in Czechoslovakia endangered the common vital interests of other socialist countries.”

From July 29 to August 1, talks take place only between the presidencies of the Czechoslovak and Soviet communist parties in Cierna-nad-Tisou. There Dubcek argues that “reforms do not jeopardize the role of the party, but build public support.” The Soviets did not accept these arguments and harshly criticized the Czechoslovak movements, which was a kind of open pressure where the threats of invasion were clearly felt.

Meanwhile, on July 31, East Germany, Poland, Hungary, Bulgaria, and the Soviet Union announce that they will hold military exercises near the Czechoslovak border. On August 3, a meeting of the “Warsaw Pact” (excluding Romania) was held in Bratislava. The meeting brings a seeming reconciliation between the leaders of the “Warsaw Pact” and the Czechoslovak leadership. Here, for the first time, the so-called “Brezhnev doctrine” of “limited sovereignty” is announced. The Soviet leader of the Kremlin, Leonid Brezhnev, receives a handwritten letter from five members of the Czechoslovak Presidium warning that “the socialist order is under threat” and asking for military intervention.

Thus things were getting worse and on August 18, the Kremlin decided to invade Czechoslovakia. The commander of the Central Soviet Forces, General Alexander Chitizov, recounted how Soviet Defense Minister Andrei Grechko told bureaucrats and military leaders: “The invasion will take place even if it leads to a third world war.”

And so it happened, on August 20, 1968, Czechoslovakia was occupied by about 500,000 troops from the armies of the five Warsaw Pact countries (Soviet Union, Poland, Hungary, Bulgaria and East Germany), which overnight on August 21, all entered in the territory of Czechoslovakia. Meanwhile, only Romania and Albania publicly denounce the invasion of Czechoslovakia.

On August 21, shortly after 1 a.m., Czechoslovak state radio announced the invasion by troops of the five Warsaw Pact countries. The speaker announced that: “The invasion took place without the knowledge of the Czechoslovak authorities and the Presidium calls on all citizens of the Republic to maintain peace and not to resist the progressive armies”, emphasizing that “the protection of our borders is now impossible and the army she has been ordered to stay in her barracks and not to resist. ”

Also on August 21, at 3:00 am, the Czechoslovak Prime Minister Oldrich Chernik, Dubcek, Jozef Smrkovsky and Frantisek Kriegel, the four leading reformers in the Czechoslovak leadership, were arrested in the building of the Presidium of the Communist Party by Soviet airborne troops.

Following this, leaflets were distributed by the government, which was already under occupation, stating, among other things: “Military troops were sent to come to the aid of the working class and all the people of Czechoslovakia to protect the socialist benefits.”

At 05.30 on 21 August, the Itar-Tass Telegraph Agency reported that the Communist Party of Czechoslovakia and government officials had requested urgent assistance from the Soviet Union and other fraternal countries. 30 minutes later, at 06.00, Svoboda, on the radio, calls for calm, saying “people should go to work normally”.

At 08.00, crowds of Czech citizens and Soviet troops confront each other in “Old Town Square” and “Wenceslas Square”. Tanks of the invading armies appear in the Museum and begin to open fire on nearby buildings and in the direction of the National Museum.

Dubcek and other party leaders, meanwhile, have “flown” to Moscow and are forced to take part in talks with the Kremlin leadership. They sign a document, in which they give up part of the reform program and agree on the presence of Soviet troops in Czechoslovakia.

The invasion of Czechoslovakia attracted the attention of Western powers, as well as communist and socialist parties in the West. US President Lyndon B. Johnson calls on the Soviets to withdraw from Czechoslovakia. On August 23, Svoboda “flies” to Moscow with a large delegation of Czechoslovak communist leaders to negotiate a solution.

On August 25, Czechoslovak leaders sign the so-called “Moscow Protocol”, which relinquishes part of the reform program and agrees to the presence of Soviet troops in Czechoslovakia. On August 27, Svoboda returns to Prague with Dubcek, and Chernik.

On August 31, the 14th Congress of the Communist Party of Czechoslovakia was declared invalid, as required by the Moscow Protocol. Censorship has been restored in place.

On September 13, Albania formally withdraws from the “Warsaw Pact”, while Romania begins its autonomous political line from the Eastern Bloc, to establish closer ties with the West.

On October 28, Czechoslovakia becomes a Federal Republic, thus being the sole primary objective of the reform process that was implemented.

On January 16, 1969, the Czechoslovak student Jan Palach, wakes up in one of the demonstrations held in the middle of Prague, in protest of the Soviet occupation of the country.

On April 17, 1969, Dubcek resigned as the first secretary of the Communist Party of Czechoslovakia, following the riots that followed the victory of the Czechoslovak hockey team over a Soviet team in Stockholm. Dubcek was replaced by Gustav Husak, who had the full support of the Soviet Union.

Enver Hoxha’s diary with notes on the events of the occupation of Czechoslovakia by the Soviet Union

WEDNESDAY

AUGUST 21, 1968

SOVIET REVISIONISTS MILITALLY INVADE CZECHOSLOVAKIA

Soviet revisionists, covered in the mantle of the Warsaw Pact, waged military aggression against the Czechoslovak Republic and its people. This morning all of Czechoslovakia was found captive, under the chains of Soviet tanks. Typical fascist aggression for no reason, violating international laws and norms as well as the articles of the Warsaw Pact itself. The invasion of Czechoslovakia can neither be equated with the intervention of Khrushchev tanks in Hungary nor invoke the reasons for the intervention there. Another situation occurred in Hungary, another in Czechoslovakia. The Soviet revisionist invaders and their Warsaw Pact allies entered Czechoslovakia as robbers at night and, after being kissed in Bratislava, declared “urbi et orbi” a “historical document” that “regulated everything.” that steered the unity, the friendship between them ”etc. Only we unmasked this as a big bluff and so it turned out. Bratislava was a smokescreen for this aggression. As I said in a previous post, it could also be a last, hopeless chance given to the liberal revisionist wing, which thought it could settle with the Czech revisionists. But the fact is that in the Bratislava meeting and in the document that was published after it, there was no mention at all of Czechoslovakia, nor of the Warsaw letter, nor of what had happened and would be attached a few days later. It was a card, a dish completely without salt, which of course except the Czechs neither pleased nor lied to anyone. After the meeting in Bratislava, the Czechs triumphantly welcomed Tito, who was hailed as the savior of Czechoslovakia and left Prague full of confidence, full of pride, with his head held high, his chest forward and, for his services, received a check for 13 million. dollars from the Czechoslovak government and another $ 16 million from the Americans. A few days later, the Czechoslovaks received the Romanian Ceausescu, another chicken that was scaly, but with a beak upwards, which was removed as “brave with leaves”. He also signed the treaty of mutual assistance, which states in a special way that “both states will protect each other from one or more aggressor states”! Çaushi was not satisfied with the defense from “an aggressor”, but he also looked for protection from “a group” of aggressors. Soviet, Polish, German, Hungarian, and Bulgarian revisionists entered from all four sides of the Czechoslovak border and, overnight, occupied Prague, seized the radio, surrounded the government building, the Central Committee, the Parliament, the president, and no rifle was heard. Not only that, but the Czechoslovak revisionist leaders ordered the army and the people to “remain calm and calm”, according to the “tradition of their character”. As for Romania’s aid, according to the treaty, there is no need to go too far: Romanian revisionists have done it in their panties and the world will soon stink. Of course we are still in the first moments and events will definitely take place. Soviet revisionists did a desperate, deadly act for them. They were discredited from all sides, even to their revisionist friends, because most of them do not agree with this brutal act with serious consequences for them. But the Soviet revisionists did not do this desperate action out of longing, but out of grief, knives came to their throats. Certainly in the midst of the Soviet revisionist leadership there will be changes, there will be sacrifices. Who are they? Will see. Who will remain? Still bad, but nevertheless the crises, especially such crises, which well point out the decay of revisionist opportunism, are not in their favor, but of the revolution. The military must have a hand in these events and their point of view has prevailed. All this development will aggravate the international situation and there is a possibility that the revisionist-capitalist opinion will be alarmed. Contradictions will deepen, the waters in the stinking swamp of peaceful coexistence will be disturbed, and the Russian-American alliance, if not cracked, will suffer serious scratches. World opinion, fears, doubts will play their part. The revisionists, whether they are from or not, will become quarrelsome with each other, wool and linen, worse than what they have done. The revolutionary forces must rise up and take advantage of these situations which are very favorable to us. We, for our part, must continue our struggle and propaganda against imperialism and revisionism with greater intensity. We must take a stand immediately to condemn the aggression, to defend the People’s Republic of Czechoslovakia and the Czechoslovak people, to unmask the Soviet revisionists and Czech capitulation revisionists, to unmask imperialism and Titoism.
To tell the Czechoslovak people and the Czechoslovak revolutionary Marxists-Leninists that the only way out, if they want to live free and truly build a socialist country, is the armed revolution against internal and external revisionist invaders and against any intervention of the imperialists and the Titoists. There is no other way. Armed war requires the creation of a new Czechoslovak Marxist-Leninist party of the Lenin-Stalin type. The other party with patches does not get to work and does not get you on the right track.

THURSDAY

AUGUST 22, 1968

CONDEMN SOVIET MILITARY AGGRESSION AGAINST CZECHOSLOVAKIA

Today, through an official statement of the Central Committee of the Party and the Council of Ministers of the Republic of Albania, we condemn the barbaric military aggression of the Soviet revisionists and their satellites in the Warsaw Pact against the Socialist Republic of Czechoslovakia and the Czechoslovak people. The statement will be published in the press tomorrow. Instructions were given to hold meetings throughout the country where our working masses express their indignation and condemnation for this aggression.

FRIDAY

AUGUST 23, 1968

IMPERIALIST AGGRESSION OF SOVIET REVISIONISTS AGAINST THE CZECHOSLOVAK PEOPLE – AN UGLY CRIME AGAINST PEOPLE’S FREEDOM AND SOCIALISM

In my Political Diary I wrote about the fascist military aggression of August 21 by the Soviet revisionists and their satellites in the Warsaw Pact against Czechoslovakia. Today in our press was published the Statement of the Central Committee of the Party and the Council of Ministers condemning this barbaric aggression. Tomorrow the newspaper “Voice of the People” will publish an article entitled: “Imperialist aggression of Soviet revisionists against the Czechoslovak people – an ugly crime against the freedom of peoples and socialism.”

WEDNESDAY

AUGUST 28, 1968

THE EPILOGUE OF CZECHOSLOVA DRAMA

The traitorous, revisionist and capitulating leaders of the Czechoslovak people returned to Prague from Moscow yesterday. Statements were made, and the “proclamation” of Moscow was published, the communiqué signed by the aggressors and their conquered servants, for the talks that took place between them. The Moscow “agreement” sanctioned the dictates of the Soviet fascist leadership to continue the occupation and oppress the Czechoslovak people. The Soviet people who allow another people to be oppressed are not free themselves. As long as he does not react forcefully and with weapons against this betrayal of his revisionist leaders, this is so and nothing changes; they do not change the false slogans of their “Pravda”, which should now be better called not “Pravda” but “Llozhl”. The Soviet people are responsible for the crimes committed on their behalf. It is a great shame for him that at the time when Soviet tanks were oppressing a free people, only a few voices were raised in Moscow, among them the voice of a woman whose husband is an agent of the Americans and the others ultra-revisionists. Moscow was covered in shame, it was covered in Berghov’s veil because of the traitors when the new president of Czechoslovakia “Hasha”, Svoboda, signed the captivity of his people, as Hasha did in his time. The dictatorship of Moscow is the dictatorship of a fascist bourgeois clique that stifles every freedom of the Czechoslovak people. The Czech revisionists with the traitors Svoboda, Dubcek, Smerkovski, etc., confirmed what we had said. that they are traitors to the Czechoslovak people. They were shown to be the most feared, most capitulating people the bourgeoisie could have. Not only did they let the Soviet army invade their country, not only did they call on the people and the army to remain calm under the occupiers’ tanks, but even after returning from Moscow, the first word they said to their people was the same, “Stay calm, do not oppose, do not react”, which in Albanian means submit to occupation. The Soviet fascist army will never leave Czechoslovakia. Those who undertook the barbaric act of aggression and were forever discredited did not enter Czechoslovakia to leave, but to stay there. Henceforth everything in Czechoslovakia, any collaborationist, quisling government, will be dictated by Moscow. The stay of Soviet troops in Czechoslovakia has a different character from the stay of Soviet troops in Poland and elsewhere, because the circumstances that brought them to these countries are different. The defeat of the Soviet revisionists even in the dictatorship imposed on the Czechoslovak revisionist leaders is irreparable. This defeat will be magnified, other defeats will follow one another. They know for themselves that nothing was resolved, on the contrary the issues for them became worse complicated and aggravated both within the Soviet Union and in the international arena. Throughout this tragedy it became clear that the Soviet-American alliance had fully accomplished its task. Not the slightest “fate” for the United States of America for what was happening in Czechoslovakia. Bonn Germany was not alarmed either. The issue escalated to the point where after the Moscow “agreement” a US State Department spokesman declared his joy that Dubcek remained in power and that “things could be settled” between Czechoslovakia and the Soviet Union. It is clear that the Soviets had a free hand, just as they have left and will leave these free hands to the American imperialists in their aggression against other peoples. In fact, the Soviets gave evidence, among hundreds of others, of Israeli aggression against the United Arab Republic (Egypt) and the Arab peoples. The Czechoslovak people are not satisfied and will not be satisfied. He understands and will understand even better the great betrayal that was done to him. He will not accept the invasion and will fight in different ways. The fact is that despite the betrayal of his leadership, he is making a passive organized resistance against the invaders. The Soviets did not expect such a thing and this confused and thwarted their demagogic plans. It is of great importance for Czechoslovakia and for socialism that this resistance continue, strengthen and pass from passive to active, armed. A revolutionary nucleus was created in Czechoslovakia that did not exist until now, and armed resistance is taking on a great meaning, that of the “liberation war” against the invaders. The motive and the national momentum are great. The Czechoslovak revolutionaries must make the most of them. The Czechoslovak issue, the Czechoslovak resistance will accelerate the process of destroying the revisionists in the Soviet Union and other revisionist countries. Moscow’s dictatorship over the Czechoslovak capitulation leadership is a terrible defeat even for revisionist idiots in the four corners of the world. They “condemned” Soviet aggression, but now the Soviets will ask them to lick what they said. Ç’ndytësi !!

But they are shameless. Hence all this a victory for Marxism-Leninism. We must help the resistance of the Czechoslovak people. Czechoslovak revolutionaries have love and admiration for the straight line of our Party. They listen with the greatest care to Radio Tirana. We need to strengthen and refine our propaganda towards Czechoslovakia. We have every opportunity to do so, and we will continue to do so in the interest of Marxism-Leninism and the proletarian revolution.

THURSDAY

AUGUST 29, 1968

AGAIN FOR OUR PROPAGANDA TASKS IN RELATION TO CZECHOSLOVAKIA

The invasion of Czechoslovakia by the armies of Soviet revisionists and their satellites makes the work of our propaganda against the Czechoslovak people even more urgent and necessary, as I wrote a few days ago, earlier this month. Nothing differs from what I wrote in those days, when Soviet military aggression had not yet taken place. But after this aggression a new situation was created, a new moment, which in the elaboration of these theses we must constantly keep in mind and this is a new national moment for the people and for the Czechoslovak revolutionaries. The main factors that need to be addressed, too, are:

The Czechoslovak revisionist leadership, before the Soviet aggression capitulated, opened the borders, called on the people and the army not to move. She betrayed the people.
It matters, and this is a big issue, that the people, although they did not take up arms, did not accept the foreign occupation and that in the first minutes they started the passive resistance, but actively and in a very interesting way. After invading Czechoslovakia, Soviet revisionists tried to establish a quisling government, completely obedient and in their own hands. The resistance of the people made their efforts fail.
The Moscow Accords – fascist dictates and the second capitulation of the Czechoslovak revisionist leadership. The agreement makes the situation even more difficult for both the occupiers and the Czechoslovak Tevizian leadership. The people rejected the capitulation agreement and this is of great importance. Consistent revolutionary spirit so far of the Czechoslovak people.
To break this resistance, the Soviet occupiers were forced to temporarily keep in power the Dubcek clique, which a few days ago was called a traitor. This is a tactic on their part and aims to discredit Dubcek in the eyes of the masses, to break the resistance and bring to power other people, more convinced, why it is possible that the Dubcek clique will try to maintain ties, as supposedly more opposition to the Soviets, under the conditions of their occupation. All this diabolical tactic must be unmasked, always bearing in mind that the decisive factor of victory is the Czechoslovak people, which must be organized by the revolutionary Marxists-Leninists. Now it must be borne in mind that the main enemy is the invader, then come the collaborationist traitors. The history of our Party is full of great experience for this war, which must be used wisely and appropriately to serve the Czechoslovak comrades in the situations that have arisen for them. We must keep in mind that the Czechoslovak national bourgeoisie will organize and resist to some extent. In what form, we will see. The defenders of the Dubcek clique line will also organize themselves and resist. Czechoslovak fascists too. Therefore, we must pay special attention to the problem of the fight against the invaders, the local fascists, the external and internal reaction, in our writings. On the other hand, for the Czechoslovak revolutionary Marxists-Leninists who have to organize and fight on many fronts, the issue of alliances, of the front is of great importance. They must be helped by us, so that they do not make mistakes in concrete and good analysis, which only they are able to do. We must follow with great care the development of the situation in Czechoslovakia and be prudent in our thoughts, that they may turn out to be sectarian for one situation and broad for another. In the conditions of the general resistance of the Czechoslovak communists against the invaders, it is possible for the revolutionary Marxists-Leninists to obscure the need to form a real communist (Marxist-Leninist) party illegally. The moment is very suitable for creating a strong nucleus in illegality, which knows how to inspire for action and for war up to arms, the old Czechoslovak communist party, in the war to do its education, to do the cleansing, but not them leave this task to the revisionist leaders who will replace each other in the Czechoslovak Communist Party according to the development of different situations. The situation in Czechoslovakia occupied by Soviet revisionists is and will be very rich in events and experience.
The situation in Czechoslovakia occupied by Soviet revisionists is and will be very rich in events and experience. This experience should not be underestimated and treated lightly, or arrogantly. Many forces among the Czechoslovak people and working class, disagreeing with each other, will fight in various forms and ways against the invaders. There will be some of these forces that will wage a war, seemingly resistance, but pro-Soviet in essence. There will be others who will fight relying on the external reactionary bourgeoisie. But in one thing we have to influence the Czechoslovak comrades, that they connect with the class, with the mass, to organize and the moments are very favorable for the clandestine organization. The formation of the Czechoslovak Communist Party (Marxist-Leninist) in illegality and its leadership in these moments now and in those to come, becomes necessary. Once again, our propaganda towards Czechoslovakia must stand at the right height and not fall into banalities, phraseology and especially swearing. Swearing and phrases do not prove anything, on the contrary they show infertility. Propaganda, that is, our writings, must be concise, with strong Marxist-Leninist logic, simple, but deep in meaning and thought, and not run after phrases and drown these thoughts in an ocean of words. We should aim for those who will listen to us to draw some conclusions and possibly lessons for action. We must aim for the broad masses of the Czechoslovak people to listen to us with thirst, without getting tired and never bored. We must aim to base everything we say on indisputable facts, known and unknown to the Czechoslovak public, and especially to accurate facts from domestic life in Czechoslovakia. This is of great importance./Memorie.al